Koroner damar kalbin yüzeyinde bulunan ve kalbin etrafını çevreleyerek beslenmesi için gerekli olan kanı ana atar damardan kalbin en uç bölgelerine kadar taşıyan damar sisteminin genel adıdır. Bu damarlardaki tıkanıklıkların sayısı, tıkanıklığın ciddiyeti, tıkalı veya dar kısmın uzunluğu yapılması gereken tedaviyi belirler. İlaç tedavisinin yetersiz, stent veya balon gibi işlemlerin başarısız olduğu ya da başarısız olma ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda kalp cerrahisi devreye girer. Tıkalı ya da ciddi seviyede darlık olan damarı arkasına köprüleme yapılması ameliyatına koroner baypas denir. Koroner baypas ameliyatında koroner damarlarda bulunan ateroskleroz (damar sertleşmesi) nedeni ile daralmış ya da tıkalı olan damarları baypas eden kendi vücudundan alınmış yeni bir damarın kalbe uygun pozisyonda yerleştirilmesidir. Koroner baypas için kullanılacak sağlıklı yeni damar bacakta bulunan kalınlığı kalp damarı için uygun olan bir toplar damar ya da göğüs duvarının hemen altında bulunan göğüs atar damarıdır. Bu şekilde yeni yerleştirilen damarlar kalbin kaslarının beslenme bozukluğunu düzelterek oksijensiz kalmasına engel olur ve ilerleyen dönemde, eğer kriz geçirmişse, tekrar bir miktar normal fonksiyonlarına dönmesini sağlar.

Koroner Baypas ameliyatından hemen sonra göğüs ağrısı nefes darlığı gibi kalbin az kanlanmasına bağlı oluşan şikâyetler geriler. Bazı hastalarda azalan kalp fonksiyonları iyileşir ve kalp krizi riski ile ölümden korunmuş olur.

Kalp Cerrahisi Ekibi

• Takım Çalışması.Kalp cerrahı, kardiyolog ve anestezist ile çok disiplinli takım çalışması içinde deneyimli yoğun bakım, ameliyathane ve servis çalışanlarının olduğu merkezlerde gerekli olan tedaviler başarılı bir şekilde yapılmaktadır.
• Koroner baypas ameliyatları konusunda yıllardır birçok ameliyatı başarı ile tamamlamış yüksek deneyime sahip olmalıdır.
• Kişiselleştirilmiş Bakım.Cerrahınız sizle sık iletişimde bulunarak hastalığınız hakkında detaylı bilgi sağlamalı ve ihtiyacınız olan tedaviyi size özel olarak planlamalıdır. Ayrıca ameliyat sonrasında sizi takip eden diğer doktorlarınızla temasa geçerek tedavi planı düzenlenmeli ve koroner baypas ameliyatı sonrasında tam iyileşme sağlanmalıdır.

Neden Yapılır

Her hastanın mevcut kalp damar hastalığının şartlarına göre ameliyat ekibi ve kardiyoloji hekimi gerekli görüşmeleri yaparak uygun tedaviye karar verir. Daha sonra hasta ve hasta yakınları ile iletişime geçilerek yapılacak tedavi planı detaylı şekilde paylaşılır. Bazı hastalarda damar yapısı ve tıkanıklık özelliklerine göre bacak ya da kol damarından girilerek yapılan anjiyoplasti ve stent denilen çözüm uygun olurken bazılarında koroner baypas ameliyatı daha uygun ve uzun dönemde daha etkili olmaktadır.

Koroner baypas ameliyatı aşağıdaki şartlarda daha uygun bir çözümdür;

• Kalbin üçte ikisini besleyen sol ana koroner damarınızda tıkanıklık varsa en güvenilir ve en uygun seçenek koroner baypas ameliyatıdır.
• Kalpte bulunan 3 ana damarda da tıkanıklıkların olduğu (özellikle şeker hastalarında) tıbbi olarak çoklu damar hastalığı denilen hastalıkta özellikle göğüs ağrısı (şeker hastaları hiç ağrı çekmeyebilir) ve nefes darlığı gibi şikayetleri olan hastalarda koroner baypas ameliyatı en iyi seçenektir.
• Birden fazla damarda tıkanıklık ve tüm vücuda kan pompalayan kasların oluşturduğu kas tabakasında çalışma bozukluğu varsa koroner baypas ameliyatı daha uygun bir seçenektir.
• Damar tıkanıklığının anjiopilasti (balon ve stent) için uygun olmadığı tüm hastalıklarda, anjipilasti denenen ama başarılı olunamayan hastalıklarda ve daha önce stent ile açılmış ama yine tekrarlayan hastalıklarda koroner baypas ameliyatı uygun işlem olmaktadır.
• Ayrıca kalp krizi diğer tüm tedavilere rağmen devam etmekte ise koroner baypas cerrahisi acil durumda uygulanması gereken bir çözümdür.

Burada unutulmaması gereken koroner baypas ya da stent damar tıkanmasının asıl sebebi olan hastalığı tedavi etmemektedir. Ateroskleroz (damar sertleşmesi) denilen bu hastalık tedavisi ayrıca verilmelidir. Bu tedaviler arasında yaşam şekli değişikliği denilen ve sağlıklı ve kaliteli yaşama anlamına gelen çok önem verdiğimiz uygulama verilen tedavilerden belki en önemli yeri tutmaktadır. Bu tedavinin yanında kan kolesterolünün düşülmesi, tansiyonun kontrol altında tutulması, kan pıhtılaşmasının istene seviyede düşürülmesi ve şeker hastalığı varsa katı bir şekilde düzenlenmesi gerekli olan diğer tedavilerdir.

Riskleri nelerdir

Koroner baypas ameliyatı kalp cerrahisi deneyimi içerinde en sık yapılan ve tüm riskleri ve komplikasyonları çok iyi bilinen bir işlemdir. Her açık kalp ameliyatı gibi bu ameliyatta da ameliyat sırasında ya da sonrasında bir takım komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Ameliyatın olası komplikasyonları aşağıda belirtilmiştir;

• Kanama
• Kalp ritim bozuklukları
• Ameliyat için kesilen yerlerde iltihap
• Ameliyattan kısa süre sonra tamamen normale dönen hafıza kayıpları ve düşünce değişiklikleri,
• Çeşitli seviyelerde böbrek hastalığı
• İnme
• Ameliyattan hemen sonra ortaya çıkan pıhtılaşmaya bağlı kalp krizi

Yukarıda sayılan komplikasyonların ortaya çıkması genellikle bu ameliyattan beklenen faydaya kıyasla çok çok düşük kalmaktadır. Ayrıca bu komplikasyonlar ameliyat öncesi hastaya bağlı bir takım özelliklerin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu risklerin ön görülmesi ve mümkün olduğu kadar önlenmesinde ameliyat öncesi doktorunuzla görüşmenizde hekiminiz size yol gösterecek ve gerekli önlemleri alacaktır. Örneğin acil ameliyat ise ya da hastanın ameliyat öncesi amfizem, böbrek yetmezliği, kontrolsüz şeker veya bacaklarında tıkanıklığa sebep olan damar hastalığı varsa bu komplikasyonlar kaçınılmaz olarak yüksektir.

Hazırlık

Koroner baypas ameliyatına hazırlık aşamasında doktorunuzun önereceği size özel hareket kısıtlılığı, diyetteki değişiklikler ya da kullanmanız gereken bazı ilaçlar bulunabilir. Ameliyat öncesi akciğer filmi, solunum fonksiyonlarını gösteren solunum testi, kalp grafisi (EKG), kalp EKO’su, beyin damarlarınızın görüntülenmesi, tüm sistemi gösteren kan analizi, koroner damarları gösteren angio gibi birçok tetkik yapılacak ve sizin ameliyata tam olarak hazır olduğunuzdan emin olunacaktır.

Birçok hasta genelde ameliyattan 1 ya da 2 gün önce yatırılarak gerekli hazırlıkları yapılır. Ancak kalp krizi gibi acil durumlarda olayın olduğu saatler hatta dakikalar içinde ameliyata hazırlanıp, cerrahi işleme başlanabilir.

Ameliyattan sonraki hafta tedavinizin devam edeceğini ve hastanede yatabileceğinizi bilmelisiniz. Tamamen normal hayatınıza dönerek araç kullanımı, iş hayatına dönme ve günlük aktiviteleri kendi başınıza rahatça yapma süresi ortalama dört ile altı hafta kadar sürebilir.

Ameliyat Süreci

Koroner baypas ameliyatı genel anestezi ile genellikle üç – altı saat arasında sürmektedir. Yapılacak olan baypas sayısı kalpte bulunan damarların tıkanıklık durumuna göre ameliyat öncesi planlansa da belirtilen sayı değişebilir.

Birçok durumda koroner baypas ameliyatı göğüsün ön tarafından 10-15 cm uzunluğunda bir kesi ile yapılmakta ve ameliyat sırasında kalp akciğer makinesi denilen bir cihazın kullanımını gerektirmektedir. Böyle cerrahınız kalbinizin üzerinde bulunan gerekli tüm damarlarınıza ulaşarak uygun damar bağlantılarını yapabilmektedir. Gerekli olan yeni damarlarınız göğüs kemiğinin hemen yanında bulunan göğüs atardamarı ve bacaklarınızda bulunan uzunluğu ve kalınlığı kalp için genelde uygun olan safen toplardamarınızdır. Toplardamarın çıkartılması genellikle sağ bacaktan olmak üzere yapılacak baypas sayısına göre değişen uzunlukta bacağınızın iç kenarından diz ya da kasığınıza doğru yapılan bir kesi ile elde edilir. Atar damarınız ise kalbe ulaşmak için yapılan göğüs kesisinden ameliyat sırasında yapılmaktadır. Bu tip ameliyatlar her hasta farklılık göstereceği için daha detaylı bilgiyi cerrahınızdan istemelisiniz.

Bu ameliyat tekniklikleri hastalığınızın durumuna göre değişmekle birlikte aşağıda bulunan ana işlem olan baypas aynı olmak üzere çeşitli değişikliklerle de yapılmaktadır;

• Kalp akciğer makinesiz çalışan kalpte baypas ameliyatı:Bu ameliyat tekniğinde kalbin çalışması devam eder ve kalbin üzerindeki damarlara özel birkaç alet yardımı ile baypaslar yapılır. Kalp hala hareketli olduğu için böyle bir ameliyat özellikle bazı hastalarda özel durumlarda uygulamak yararlı olurken genel prensipler ve riskler aynı olmaktadır.
• Minimal kesi ile ameliyat:Bu ameliyatta cerrah koroner baypas işlemini çok küçük bir göğüs duvarına yapılan kesi ile yapmakta, robotik kol ve minik kameralar yardımı ile ekrandan izlemekte ve cerrahi aletleri yönlendirmektedir.

 

 

Ameliyat sonrası

Koroner baypas ameliyatı hem hasta için hem de cerrah için büyük ameliyat sınıfında yer almaktadır. Hasta genellikle bu ameliyattan sonra bir ya da iki gün yoğun bakımda tutularak ameliyatın komplikasyonları açısından sürekli anlık takibi yapılır. Bu sırada tansiyon, nabız, solunum fonksiyonları, idrar çıkışı gibi tüm fonksiyonlarınız anlık gözlemlenerek kayıtları tutulur.

Ameliyattan hemen saatler sonrasına kadar solunumunuza yardım eden ve tam olarak uyandığınızda çıkarılacak olan solunum tüpü ağzınızda bulunacaktır. Bu tüp normal solunum almanıza engel olmaz ancak solunum aleti tarafından size nefes aldırmak için kullanılır. Tamamen kendi nefes alacağınız kuvvetiniz yerine geldiğinde çıkarılır.

Ameliyat yerlerinizde genellikle ağrı beklenmemektedir. Kalbinizin çevresinde ameliyat ile ilgili sıvıların toplanmasını engellemek için genellikle bir ya da iki adet plastik tüpün dışarı çıktığını görebilirsiniz. Bu tüpler cerrahınızın önerisi ile bir ya da iki günde çıkarılacaktır.

Her hangi bir olumsuz olayla karşılaşılmayan hastaların evlerine taburculukları genelde bir haftadır. Ancak evinize taburcu olsanız bile evde günlük olağan aktivitelerin (yataktan doğrulmak, yardımsız yürümek, giysilerinizi giymek gibi) bazılarında zorluklar yaşayabilirsiniz. Aşağıdaki şikayet ve işaretlerin olması durumunda doktorunuzla temasa geçmelisiniz;

• Ateş
• Hızlı kalp atışı, çarpıntı
• Nefes darlığı
• Anormal iştahsızlık
• Göğüste bulunan yara yeri ve çevresinde önceden olmayan akıntı, ağrı ve kızarıklık
• Göğüsten ya da bacakta bulunan yaralardan akıntı, kan ya da kötü kokulu sıvı gelmesi

 

Hastaların tam olarak iyileşme süresi altı-on iki hafta sürebilir. Birçok hasta bu süre sonunda normal işlerine döner, hafif egzersizlerini rahatlıkla yapar ve cinsel aktivitesine döner. Ancak doktor kontrollerinizde kendinizle ile alakalı bilgileri sorarak öğreniniz.

Sonuç

Ameliyat sonrası birçok hastamız kendini tamamen iyileşmiş hissederek şikayetleri olmadan 10-15 yıl yaşamını rahat bir şekilde sürdürür. Bu süre içerisinde hastalığın devam etmesi, baypas yapılmamış ancak hasta olan diğer damarların hastalığının ilerlemesi ya da baypas olarak koyulan damarlarında benzer şekilde hastalanması sonrasında tekrar anjio, balon, stent ve gerekirse ameliyat gerektirebilir. Bu süre ve hastalık genellikle hastanın yaşam şekline, tedaviye uyumuna ve taşıdığı şeker-tansiyon gibi ek hastalıklara bağlıdır. Yapılan ameliyat kalbin ihtiyacı olan kanı sağlamakta ve kalbin kriz gibi bir olayla hasar görmesini engellemektedir ancak mevcut olan damar tıkanıklığı hastalığını çözmemektedir. Bu hastalığın tedavisini sağlamak amacıyla kan pıhtılaşmasını önleyici aspirin, klopidogrel gibi ilaçlar, tansiyon düzenleyiciler, kolesterol düşürücüler, şeker hastalığı ilaçları ve yaşam şekli değişikliği (sigara bırakma, düzenli egzersiz, planlanmış sağlıklı diyet, uygun kiloya ulaşma, stresle mücadele gibi) sizlere önerilecektir.

Sağlıklı günler dilerim.

Yrd. Doç. Dr. Kadir Çeviker

Kalp Damar Cerrahı